De transaminasen ALAT en ASAT zijn enzymen die aanwezig zijn in de lever, maar ook in de skeletspieren en het hart. Bij sporters betekent een verhoogd niveau van transaminasen in een bloedonderzoek niet noodzakelijkerwijs dat er leverbeschadiging is: de spierinspanning zelf laat deze enzymen in het bloed vrij, wat de interpretatie van de meting bemoeilijkt.
Transaminasen en spierinspanning: waarom de sporter met een bias begint
De belangrijkste valkuil voor een sporter die verhoogde transaminasen ontdekt, is het verwarren van leverlijden met een normale spierreactie. De ASAT zijn sterk geconcentreerd in de spiervezels. Na een zware krachttraining, HIIT of contactsport, kunnen de transaminasen stijgen gedurende 24 tot 72 uur zonder dat de lever betrokken is.
Ook interessant : Hoe je het officiële adres van Extreme Download in 2023 kunt vinden: gids en tips
De praktische consequentie is direct: een bloedtest die de dag na een intensieve training wordt uitgevoerd, geeft een valse alarmerende uitslag. Verschillende medische bronnen raden aan om de bloedafname te plannen na 48 tot 72 uur spierrust om een betrouwbare waarde te verkrijgen. Als de waarden na deze rust normaliseren, was de oorzaak waarschijnlijk de training, niet de lever.
Een sporter die zijn gezondheid verder wil volgen, vindt nuttige richtlijnen op Santé Boost om voeding en training aan deze situatie aan te passen.
Lees ook : Ontdek hoe je je stijl kunt verfraaien met een selectie trendy accessoires
Verschil maken tussen spierverhoging en leverbeschadiging in een bloedonderzoek
Voordat er iets in zijn levensstijl wordt veranderd, is de eerste stap om te weten of de lever daadwerkelijk betrokken is. De verhouding tussen ASAT en ALAT biedt een eerste aanwijzing. Een geïsoleerde verhoging van de ASAT met normale ALAT wijst meer op een musculaire oorsprong, omdat de ALAT specifieker zijn voor de lever.
De arts kan ook vragen om een meting van de CK (creatinekinase), een marker die specifieker is voor spierlijden. Als de CK verhoogd is in combinatie met de ASAT, bevestigt dit de musculaire hypothese. Aan de andere kant wijzen duidelijk verhoogde ALAT met een normale CK op de lever.
Deze differentiatie verandert de hele strategie. Het verminderen van het trainingsvolume om een spiergerelateerde verhoging te verlagen is logisch. Maar als de verhoging van de lever komt, zijn de aanpassingen voedings- en gedragsmatig, niet alleen sportief.
Alcohol, medicijnen en supplementen: de leverfactoren die prioriteit hebben om te elimineren
Bij sporters wordt de gezondheid van de lever soms aangetast door gewoonten die als onschuldig worden beschouwd. Een volledige stopzetting van alcohol, zelfs voor een paar dagen, is vaak voldoende om de transaminasen meetbaar te verlagen. De leverenzymen reageren snel op het stoppen van deze directe agressie.
Niet-steroïde ontstekingsremmers (ibuprofen, ketoprofen), die vaak door sporters worden gebruikt om pijn en ontstekingen te beheersen, behoren tot de veelvoorkomende hepatotoxische medicijnen. Langdurig of in hoge doses gebruik kan een verhoging van de ALAT veroorzaken. Dezelfde voorzichtigheid geldt voor paracetamol in hoge doses.
Voedingssupplementen verdienen ook een zorgvuldige beoordeling:
- Sommige plantenextracten die worden verkocht als “leverdetox” kunnen paradoxaal genoeg de levercellen irriteren en de transaminasen verhogen
- Goedkope eiwitpoeders, besmet met zware metalen of verdachte additieven, voegen een filtratielast toe aan de lever
- Vetzurenverbranders op basis van stimulerende middelen (efedrine, DMAA) worden regelmatig geassocieerd met gevallen van leverceldood
Het opruimen van de medicijnkast en supplementen is vaak de snelste manier om de lever te ontlasten.
Beschermende voeding voor de lever aangepast aan de sporter
De meest gedocumenteerde voedingsfactor tegen niet-alcoholische leververvetting betreft de vermindering van snelle suikers en industrieel fructose. Deze koolhydraten stimuleren de leverlipogenese, dat wil zeggen de productie van vet direct in de lever. Suikerrijke dranken, industriële vruchtensappen, zeer zoete energierepen: deze producten, die vaak door sporters worden gebruikt, dragen bij aan de ophoping van intra-hepatisch vet.
Voedingsmiddelen rijk aan antioxidanten beschermen de levercellen tegen oxidatieve stress. Kruisbloemige groenten (broccoli, kool, bloemkool), citrusvruchten, kurkuma en vezelrijke voedingsmiddelen ondersteunen de leverontgiftingsfuncties.
Een vaak verwaarloosd punt: regelmatige hydratatie vergemakkelijkt het filtratiewerk van de lever. De sporter die overvloedig zweet zonder goed te compenseren, dwingt zijn lever om metabolische afvalstoffen te verwerken in een verlaagd bloedvolume.
- Het vervangen van suikerrijke sportdranken door water met elektrolyten vermindert de fructoselast op de lever
- Geef de voorkeur aan bronnen van complexe koolhydraten (volkorenrijst, zoete aardappel, havermout) voor sportenergie zonder pieken in lipogenese
- Integreer groene groenten bij elke maaltijd voor hun vezel- en zwavelverbindingen die de lever beschermen
Pas het volume en de intensiteit van de training aan om de transaminasen te verlagen
Stoppen met sporten is noch wenselijk, noch noodzakelijk. Regelmatige fysieke activiteit met een gematigde intensiteit beschermt de lever door de insulinegevoeligheid te verbeteren en het visceraal vet te verminderen. Het probleem ligt in het volume en de frequentie van zeer intense sessies.
Een sporter wiens bloedonderzoek verhoogde transaminasen toont, heeft er belang bij om tijdelijk de zware excentrische sessies en HIIT te verminderen, die de meeste spierschade en dus de grootste enzymatische vrijlating veroorzaken. Tijdelijk een deel van deze sessies vervangen door gematigde cardio (fietsen, zwemmen, snelwandelen) houdt de fysieke conditie op peil terwijl de spieren kunnen herstellen.
Na enkele weken van deze aanpassing kan een nieuw bloedonderzoek worden uitgevoerd om te controleren of het niveau normaliseert. Als de transaminasen hoog blijven ondanks spierrust, het stoppen met alcohol en de voedingscorrecties, is een consult met een arts noodzakelijk om andere oorzaken te onderzoeken (leverziekte, virale infectie, galpathologie).
De verlaging van de transaminasen bij de sporter berust zelden op één enkele actie. Het is de combinatie van de timing van de meting, de aanpassing van de training en het elimineren van leveragressoren die zichtbare resultaten oplevert in enkele weken. De controlemeting blijft de enige betrouwbare manier om de verbetering te bevestigen.